«Καληνύχτα Μαργαρίτα». Η αληθινή ιστορία πίσω από το μύθο:
Μαργαρίτα Μολυβάδα, το γελαστό κορίτσι της Αντίστασης.

Υπάρχουν κάποιες προσωπικότητες που η ιστορία επέλεξε να τις κρατήσει ζωντανές μέσα από τη λογοτεχνία και το θέατρο. Μία από αυτές είναι η Μαργαρίτα Μολυβάδα, μια νεαρή Γιαννιώτισσα, η οποία αποτέλεσε την πραγματική πηγή έμπνευσης για το πασίγνωστο διήγημα «Μαργαρίτα Περδικάρη» του αντιστασιακού συγγραφέα Δημήτρη Χατζή και το μετέπειτα θρυλικό θεατρικό έργο «Καληνύχτα Μαργαρίτα» του Γεράσιμου Σταύρου.

Ποια ήταν όμως στην πραγματικότητα η κοπέλα που συγκλόνισε με τη θυσία της και πώς η αληθινή της δράση ξεπερνά σε γενναιότητα ακόμα και τις σελίδες των βιβλίων;

Μια ατρόμητη Επονίτισσα των Ιωαννίνων

Η Μαργαρίτα Μολυβάδα γεννήθηκε το 1924 και μεγάλωσε στα Ιωάννινα. Ήταν μια κοπέλα γεμάτη ζωή, καλλιεργημένη, που είχε τελειώσει το Αρσάκειο. Εργαζόταν ως υπάλληλος στην Εθνική Τράπεζα, ενώ παράλληλα πρόσφερε τις υπηρεσίες της ως εθελόντρια αδελφή του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού (διπλωματούχος του Ε.Ε.Σ.).

Σε αντίθεση με τη λογοτεχνική ηρωίδα, η οποία περιγράφεται ως εσωστρεφής και απομονωμένη, η πραγματική Μαργαρίτα ήταν ένα εξαιρετικά δραστήριο, κοινωνικό και επικοινωνιακό κορίτσι. Η οικογένειά της δεν είχε καμία σχέση με τη διεφθαρμένη και παρακμιακή οικογένεια των «Περδικάρηδων» που επινόησε ο Χατζής για τις ανάγκες της μυθοπλασίας. Αντιθέτως, οι δικοί της άνθρωποι ήταν ευυπόληπτοι και αγαπητοί στην τοπική κοινωνία.

Η δράση της στην Κατοχή: Από τα Γιάννενα στα βουνά της Άρτας

Όταν η ναζιστική λαίλαπα σκέπασε την Ελλάδα, η Μαργαρίτα δεν έμεινε με σταυρωμένα τα χέρια. Οργανώθηκε αμέσως στο ΕΑΜ Νέων και αναδείχθηκε σε ένα από τα πρώτα και πιο δυναμικά στελέχη της ΕΠΟΝ στα Γιάννενα (Ηταν μέλος του Συμβουλίου Περιοχής της ΕΠΟΝ Ηπείρου). Είχε αναλάβει το παράνομο τυπογραφείο, τύπωνε στον μικρό πολύγραφο τις ανακοινώσεις των ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ. Μετά την προδοσία και το φευγιό της στα Τζουμέρκα το τυπογραφείο ανέλαβε η Βούλα Ούντρια-Χαλάτση.

Για να ξεφύγει από τη σύλληψη των Γερμανών, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πόλη της και να βγει στην παρανομία. Με το ψευδώνυμο «Σοφία», κατέφυγε στα ελεύθερα χωριά των Τζουμέρκων και της Άρτας. Εκεί, με απίστευτο πείσμα και αγάπη, ανέλαβε μια σπουδαία αποστολή: να οργανώσει παιδικούς σταθμούς και δομές φροντίδας για τα ορφανά και ταλαιπωρημένα παιδιά της υπαίθρου.

Το μαρτυρικό τέλος και η αιώνια μνήμη

Πιάστηκε το φθινόπωρο του 1944 στην Αρτα και παραδόθηκε, σύμφωνα με μαρτυρίες, στις ένοπλες δωσιλογικές συμμορίες της περιοχής (του διαβόητου παρακρατικού Βόιδαρου).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αρτινού συντρόφου της Μήτσου Μπάφα που ήταν ο τελευταίος που την είδε ζωντανή, η Μαργαρίτα «… ήταν ένα συμπαθητικό κορίτσι. Μου είχε πεί ότι είχε έρθει στην Άρτα με εντολή της ΕΠΟΝ, στη Χώσεψη ( σημερινή Κυψέλη) για να οργανώσει στα ελεύθερα χωριά παιδικούς σταθμούς. Μαζί της ήταν και μια άλλη Επονίτισσα η Ιουλία Ρούκη. Ήταν καλοκαίρι, προς το τέλος του στα 1944. Η Μαργαρίτα πιάστηκε από τους Γερμανούς στο πόστο ντι μπλόκο της Άρτας».

Επίσης σύμφωνα με τη μαρτυρία του Πάνου Παπαθανάση: « Η Μολυβάδα βασανίστηκε άγρια, αλλά άντεξε τα μαρτύρια, κατόρθωσε να δραπετεύσει με σεντόνια από το σπίτι όπου την είχανε απομονωμένη…..Την ξαναπιάσανε, ξαναρχίσανε τα μαρτύρια και μισοπεθαμένη τη παρατήσανε κάπου στο κάμπο της ΄Άρτας. Το κορμί της σκουλήκιασε κυριολεκτικά. Πέθανε άγνωστο που…..». Χωρίς μέχρι σήμερα να μάθουμε που είναι ο τάφος της.

Παρά το νεαρό της ηλικίας της, (δεν είχε κλείσει τα 20 χρόνια της), η Μαργαρίτα επέδειξε υπεράνθρωπη αντοχή. Όπως αποκάλυψε χρόνια μετά ο ίδιος ο Δημήτρης Χατζής (του οποίου η Μαργαρίτα ήταν ξαδέλφη), το τέλος της πραγματικής Μαργαρίτας ήταν ακόμα πιο σκληρό από αυτό του βιβλίου: δεν οδηγήθηκε απλά σε εκτελεστικό απόσπασμα, αλλά δολοφονήθηκε μετά από φρικτά και απάνθρωπα βασανιστήρια, χωρίς να προδώσει ποτέ τους συντρόφους της ή τα ιδανικά της.

Η θυσία της Μαργαρίτας Μολυβάδα αποτελεί ένα φωτεινό σύμβολο της προσφοράς των γυναικών στην Εθνική Αντίσταση. Μπορεί το «Καληνύχτα, Μαργαρίτα» να έγινε μια εμβληματική ατάκα του ελληνικού θεάτρου, όμως η πραγματική Μαργαρίτα δεν είπε καληνύχτα στην ιστορία· αντίθετα, ξύπνησε τις συνειδήσεις μιας ολόκληρης γενιάς.