ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ΔΣΕ και Κλήρος - Μία Αποσιωπημένη Σχέση - Γρηγόρη Αγκυραλίδη

Αφορμή για το κείμενο αυτό στάθηκε το εξής γεγονός: κατά τη διάρκεια έρευνάς μας για την περίοδο 1941-441, μας περίμενε μία απρόσμενη έκπληξη: ο αριθμός των ιερέων οι οποίοι είτε συμμετείχαν ενεργά στην Εθνική Αντίσταση, είτε βασανίστηκαν ή εκτελέστηκαν από τους κατακτητές και τους ντόπιους συνεργάτες τους, είτε διώχθηκαν κατά την περίοδο μετά τη Βάρκιζα (Λευκή Τρομοκρατία), είτε ακόμα έπεσαν κατά τον εμφύλιο μαχόμενοι στις τάξεις του ΔΣΕ είναι πραγματικά πολύ μεγαλύτερος από ότι θα περίμενε κανείς.
Μόνο στο πολύτομο ερευνητικό έργο «Έπεσαν για τη ζωή» εμφανίζονται στους καταλόγους με τους εκτελεσμένους πατριώτες, ιερείς με ιδιαίτερα μεγάλη συχνότητα.
Το εύρημα αυτό σαφώς έρχεται σε αντίθεση με την κυρίαρχη εικόνα της επίσημης Ορθόδοξης Εκκλησίας σε σχέση με το πώς αντιμετωπίζει τα σώματα ένοπλης λαϊκής πάλης, την περίοδο 1941-1949, ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και ΔΣΕ. Επικρατεί η εχθρική στάση απέναντί τους, ενώ συχνά εκπρόσωποί της προβαίνουν σε απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς2.
Χαρακτηριστικά, σε εκδήλωση μνήμης για τους εκτελεσθέντες της περιόδου 1941-1952, στην οποία παραβρεθήκαμε, στο χώρο του Μνημείου στο Νοσοκομείο Σωτηρία, αναφέρθηκε από τους διοργανωτές3 η άρνηση ιερέων να δεχθούν να ψάλλουν την επιμνημόσυνη δέηση, με ιερέα από τη μαρτυρική Κύπρο να αποδέχεται τελικά την πρόταση.
Στην παρούσα μελέτη θα εξετάσουμε τη συμμετοχή ή την προσκείμενη στάση κληρικών όλων των βαθμίδων στα ένοπλα σώματα ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και ΔΣΕ την περίοδο δράσης τους, μέσα από χαρακτηριστικά παραδείγματα που αναφέρονται στη βιβλιογραφία. Κατόπιν, θα ενσκήψουμε στην επίσημη στάση της Εκκλησίας και στο πώς έχει διαμορφωθεί και αποκρυσταλλωθεί στην κυρίαρχη αφήγηση.