© 2017-2026 Εθνική Αντίσταση - ΔΣΕ - Το περιεχόμενο τις ιστοσελίδας διατίθεται με άδεια χρήσης CC BY-SA 4.0
Οι Γερμανοί (και οι Ιταλοί καθώς και οι Βούλγαροι) εφάρμοσαν ένα προμελετημένο σχέδιο προκειμένου να κάμψουν το ηθικό του ελληνικού πληθυσμού (κάτι που βέβαια δεν κατάφεραν) την θεωρία των αντιποίνων, με βάση την οποία για κάθε απώλεια δικών τους σε μια μάχη ή σε ενέδρα των ανταρτών πυρπολούσαν, μαζί με τους ντόπιους συνεργάτες τους, τα πλησιέστερα χωριά.
1170 ήταν τα χωριά που έκαψαν και μακέλεψαν σε όλη την επικράτεια. Μετά την εισβολή των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη και τη σφαγή πολιτών στον Χορτιάτη από τους “Σουμπερίτες” συνεργάτες των κατακτητών, η βαρβαρότητα έφτασε και στη Χαλκιδική. Στις 23 και 24 Φεβρουαρίου 1944 η Κασσάνδρεια (τότε Βάλτα) Χαλκιδικής πνίγηκε στο αίμα.
Το μακελειό της Βάλτας, ένα αποσιωπημένο έγκλημα.
Δεν είναι τυχαία η συγκάλυψη αυτού του εγκλήματος τόσα χρόνια. Όλοι γνωρίζουμε τι έγινε στον Χορτιάτη, στο Δίστομο, στα Καλάβρυτα και άλλα μαρτυρικά χωριά. Η μνήμη των θυμάτων εκεί τιμάται και υπάρχει αγώνας για αποζημιώσεις από το γερμανικό κράτος. Για τη Βάλτα, όμως, τη σημερινή Κασσανδρεία, δεν ακούγεται τίποτα! Γιατί άραγε;
Μα γιατί η περίπτωση της Βάλτας καταρρίπτει τους μύθους που κατασκευάστηκαν προκειμένου να συκοφαντηθεί η Αντίσταση και να "εξαφανιστούν" οι πράξεις των συνεργατών των Ναζί στην Κατοχή.
Α’: Ότι, δηλαδή, για τις εκτελέσεις και τις αγριότητες που έγιναν στα χωριά έφταιγαν οι αντάρτες που σκότωναν Γερμανούς και έτσι προκαλούσαν αντίποινα! Γιατί δεν καθόταν ήσυχος, ο ΕΛΑΣ, περιμένοντας και ελπίζοντας να φύγουν ήσυχα οι κατακτητές, χωρίς να λιανίσουν τη χώρα και το λαό. Στη Βάλτα όμως δεν υπήρξε ούτε ένας νεκρός Γερμανός! Συγκεκριμένα, δεν κυκλοφορούσαν καν Γερμανοί στρατιώτες στα χωριά της Κασσάνδρας.
Τους κάλεσαν μόνοι τους οι «ταγματασφαλίτες»(1) της περιοχής ζητώντας να γίνουν εκτελέσεις, για να τρομοκρατήσουν τους συμπατριώτες τους προκαταβολικά και να λύσουν τις διαφορές που οι ίδιοι είχαν δημιουργήσει προηγουμένως. Ο επικεφαλής αξιωματικός της γερμανικής δύναμης όμως φαίνεται ότι δεν ήταν αρκετά σκληρός ή ήταν πολύ τυπικός. Δέχτηκε να τρομοκρατήσει τους κατοίκους, αλλά προσπάθησε να αποφύγει τις εκτελέσεις, προφασιζόμενος ότι δεν έχει τουλάχιστον έναν νεκρό Γερμανό, ώστε να δικαιολογήσει αντίποινα και να ενοχοποιήσει αντάρτες.
Οι «ταγματασφαλίτες» επέμεναν φορτικά και τότε αυτός ζήτησε έγγραφη αίτηση με την υπογραφή τους, στην οποία να φαίνεται ότι οι ίδιοι απαιτούν τις εκτελέσεις των συμπατριωτών τους. Και αυτοί το έκαναν! Ζητώντας μάλιστα να γίνει και στρατόπεδο συγκέντρωσης των Γερμανών στην περιοχή, κάτι που εκείνοι ευτυχώς αρνήθηκαν.
Έτσι στις 23 Φεβρουαρίου 1944 μπήκαν μεσάνυχτα οι Γερμανοί στην Κασσάνδρα καθοδηγούμενοι από τους ταγματασφαλίτες, περικύκλωσαν τα χωριά και επήλθε η τραγωδία...
Β’: Ότι μετά την απελευθέρωση δικάστηκαν όσοι έκαναν εγκλήματα στην κατοχή... Από τα 25 άτομα που πήραν μέρος, μαζί με τους Γερμανούς, στις ωμότητες και στο πλιάτσικο εκείνης της νύχτας, ανάμεσά τους και όσοι υπέγραψαν το αίτημα για εκτελέσεις, συντάσσοντας κατάλογο με τα ονόματα όσων θα εκτελούνταν, στήνοντας και αγχόνες για όσους θα κρεμούσαν με τα ίδια τα χέρια τους, μόνο ΕΝΑΣ καταδικάστηκε! Ίσως επειδή υπηρετούσε στην Κομαντατούρ Θεσσαλονίκης με γερμανική ταυτότητα και ήταν δύσκολο να τον απαλλάξουν.
Κι όμως, το 1950, με βασιλική απόφαση, μετριάστηκε η ποινή του από ισόβια σε πέντε χρόνια, τα οποία είχε ήδη εκτίσει, οπότε αφέθηκε ελεύθερος!
Όπως αποκαλύπτει πρώην αγωνιστής του ΕΛΑΣ, ο "Δάγκουλας της Κασσάνδρας"(Αστέριος Αντ. Μιχαλάκης) έστειλε επιστολή στην γερμανική διοίκηση Αιγαίου και στον Γερμανό λοχαγό Στρακ, στην οποία καλούσε “να δημιουργηθεί τακτικός στρατός από δυνάμεις του ΕΔΕΣ, με αντικειμενικό σκοπό την κατάληψη ολοκλήρου της Μακεδονίας και την εκμηδένιση των συνεργαζόμενων με τους Ρώσους, Βούλγαρους και τον Τίτο, δυνάμεων του ΕΛΑΣ". Ο συγκεκριμένος χαρακτηρίζεται μάλιστα από έναν διασωθέντα μάρτυρα των φρικαλεοτήτων ως «Δάγκουλας της Κασσάνδρας» και ένας εκ των Ελλήνων συνεργατών των Γερμανών που έπνιξαν στο αίμα τη Βάλτα Κασσανδρείας, εκτελώντας με πολυβόλα 28 άτομα, απαγχονίζοντας τρεις αγωνιστές στην κεντρική πλατεία του χωριού, τουφεκίζοντας εννέα άτομα σε διπλανά χωριά και προσθέτοντας σε αυτούς πέντε συλληφθέντες στο πογκρόμ, που εκτελέστηκαν αργότερα στο στρατόπεδο Παύλου Μελά, ενώ άλλοι 16 από τους 80 που στάλθηκαν στα στρατόπεδα θανάτου της Γερμανίας δεν επέστρεψαν ποτέ.
Ηταν το διήμερο 23 και 24 Φεβρουαρίου 1944. Στις μέρες μας μόνο μια σιωπηλή τελετή, ένα μνημόσυνο, μοιάζει να θάβει βαθύτερα στη μνήμη τους νεκρούς. Είναι μια άλλη Χαλκιδική, πέρα από τουριστικά θέλγητρα ή, για την ακρίβεια, «θαμμένη» κάτω από αυτά.
Ομαδικός τάφος
Δραματικές είναι οι καταθέσεις των πολιτών που κλήθηκαν να θάψουν τους συγχωριανούς τους σε μαζικό τάφο, ενώ συνταρακτική είναι η περιγραφή των γεγονότων (σε όλα τα αποσπάσματα που ακολουθούν έγινε διόρθωση μόνο στην ορθογραφία) που καταγράφεται στην τετρασέλιδη κατάθεση που έδωσε στην Εθνική Πολιτοφυλακή Πολυγύρου ο δάσκαλος Αρίσταρχος Παραθυράς, περίπου δύο μήνες μετά την απελευθέρωση, στις 29 Δεκεμβρίου 1944.
Αφού κατονομάζει τους ταγματασφαλίτες έναν προς έναν, περιγράφει ως εξής τα γεγονότα:
«…Ο Κλεάνθης Πέγιος όμως και οι Κοσμάς Χιώτης, Μενέλαος Καραλής και Μανωλάκης Κωνσταντινούδης έπεσαν στην ομάδα του Β. και σαν πιστός στρατιώτης των Ούνων φώναζε "ψηλά τα χέρια" και τους κύκλωσε και τους έπιασε.
Ο Κλεάνθης Πέγιος μισή ώρα παρακαλούσε τον Β. να τον αφήσει… Αυτός απάντησε "εσάς τους κομμουνιστές να αφήσω εγώ;"…
Για τον Αστέριο Αντωνίου Μιχαλάκη, τον Δάγκουλα αυτόν της Κασσάνδρας, που άνοιξε 35 τάφους, έστησε τρεις αγχόνες και έστειλε 80 Κασσανδρινούς στα κάτεργα της Γερμανίας, έχω να πω ότι οδήγησε στην Κασσάνδρα αυτός προσωπικώς τους 300 Γερμανούς…».
Ο μάρτυρας αναφέρεται ονομαστικά στους εκτελεσμένους και περιγράφει για τον Μιχαλάκη:
«…στεκόταν στην εκτέλεση των 28 και στο κρέμασμα των τριών στη Βάλτα.
Εβασάνισε χωριστά χτυπώντας στο μερί και ψαλιδίζοντας τα κρέατα τον δάσκαλο του Παληουριού, στέλεχος του ΚΚΕ, Μιλτιάδη Λάζο, και τον οποίο εξετέλεσε στη Βάλτα.
Εδειρε και έσπασε το τύμπανο του αυτιού της Κατίνας Αρ. Παραθυρά που δεν γιατρεύτηκε ακόμη το αυτί της…
Ελεηλάτησε 40 σπίτια, πήρε από τον Αρ. Α. στην Αθυτο 40 εκατομμύρια δραχμές και από τον Δ.Α. 25 εκατομμύρια για να απολύσει τα συλληφθέντα παιδιά τους….
Τα όργιά του εις βάρος των Εαμιτών και Επονιτών της Κασσάνδρας δεν μπορώ να τα θυμηθώ όλα…».
Για τον Δ.Κ.: «εγώ ο ίδιος τον είδα από το παράθυρο του κελιού μου να σπρώχνει με το μπαστούνι του το σώμα του κρεμασμένου Κλεάνθη Πέγιου, εκείνο κουνιόταν και αυτός γελούσε…».
Η αποφράδα ημέρα
Κυνική η περιγραφή του ταγματασφαλίτη Α.Α. ο οποίος στην κατάθεσή του εμφανίζεται «μεταμελημένος» και αναφέρει:
«…κατά τον Φλεβάρη του 1944 ήρθαν στο χωριό μας 300 περίπου Γερμανοί και δέκα περίπου Ελληνες εκ των οποίων γνωρίζω τον 1) υπολοχαγό Μιχαλάκη 2) τον Ξ. 3) έναν παπά Α. υπολοχαγό πεζικού και άλλους που δεν γνωρίζω και αφού κύκλωσαν όλη την περιοχή της Κασσάνδρας, ένα τμήμα μπήκε στο χωριό Βάλτα με επικεφαλής τους τρεις παραπάνω αξιωματικούς και άρχισαν τις συλλήψεις.
Συνέλαβαν πάρα πολλούς, από τους οποίους σκότωσαν περί τους τριάντα πέντε, κρέμασαν τρεις δηλαδή τους… (αναφέρονται τα ονόματα).
Για τον δικηγόρο Α.Μ. γνωρίζω ότι συνεργαζόταν στενά με τους Γερμανούς και τους ταγματαλήτες και καθοδηγότανε από τον Κ.
Οι άλλοι δύο αδελφοί Μ., δηλαδή ο Μ. και ο Π., ήταν ηγήτορες των εκεί Ταγμάτων Ασφαλείας, το φόβητρο ολοκλήρου της περιοχής και εξεβίαζον τους συλλαμβανομένους από τους οποίους έπαιρναν λάδια» (6/2/1945).
Η δικάσιμος της συμμορίας ορίστηκε αρχικά για τις 10 Οκτωβρίου 1945 (πραγματοποιήθηκε τελικά στις 16 Μαρτίου 1948) με κατηγορούμενους 25 άτομα, εκ των οποίων δύο ήταν προφυλακισμένοι (ο έφεδρος υπολοχαγός Αστέριος Αντων. Μιχαλάκης και ο Α.Μ.), ενώ για τους πέντε έπαυσε κάθε κατηγορία, αφού είχαν φονευθεί σε μάχες μέχρι την αποχώρηση των Γερμανών.
Κατηγορούνται ως υπαίτιοι εγκληματικών πράξεων στην Κασσάνδρα και άλλες περιοχές της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής.
Το σκεπτικό για να αποφύγουν τόσοι ταγματασφαλίτες το κατηγορητήριο μας αφήνει σήμερα άφωνους: βασιζόταν σε συγγενείς των θυμάτων που ήταν ιδεολογικά(!) αντίθετοι με τους κατηγορούμενους, άρα περιείχαν… σπέρματα αναξιοπιστίας.
Ο Αστέριος Μιχαλάκης καταδικάστηκε τελικά από το Ειδικό Δικαστήριο σε ισόβια και δήμευση του ¼ της περιουσίας του.
Η ποινή μετριάστηκε στις 26 Ιανουαρίου 1950 σε πέντε χρόνια φυλάκιση με απόφαση που υπέγραφαν ο βασιλεύς Παύλος και ο υπουργός Δικαιοσύνης Ηλίας Παπαηλιού.
Η καταδίκη του Μιχαλάκη αφορούσε την κατάδοση και σύλληψη των Κοσμά Χιώτη (αρχηγός τμήματος του ΕΛΑΣ Κασσάνδρας), Κλεάνθη Πέγιου (γραμματέα του ΕΑΜ Βάλτας), Πολ. Μυλωνά, Δημ. Μπακίρα, Χρ. Μπίντση, Γεωρ. Μακρόπουλου και άλλων περίπου σαράντα ατόμων.
Στο κατηγορητήριο αναφερόταν επίσης ότι οι Α.Μ., Α.Μ. και η Ρ.Μ. κατέδωσαν, ανακάλυψαν ή συνέλαβαν οι ίδιοι, Ελληνες και ξένους υπηκόους τους οποίους παρέδωσαν στις γερμανικές αρχές Κατοχής.
Ανάμεσά τους, δέκα Αγγλους στρατιωτικούς που κρύβονταν στη Θεσσαλονίκη και τους Ελληνες Ν. Μορφουλά, Ιωσήφ Χαλεμπλή (εκτελέστηκε από τους Γερμανούς), Ιωσήφ Αμποτ, Ευάγγ. Καφετζή, Μαρία Ζωγράφου, Γεώργιο Πάντσιο, Φ. Καλτσά, Θ. Σταμπουλή, Αχ. Μαντζανόπουλο και άλλους τα ονόματα των οποίων δεν αναφέρονται.
Τα ονόματα των θυμάτων
• Απαγχονίστηκαν στις 23/2/1944 στην κεντρική πλατεία της Βάλτας οι: Πέγιος Κλεάνθης, Χιώτης Κοσμάς, Θεοδωρίδης Ανέστης (στις 4/3/1944).
• Τουφεκίστηκαν ομαδικά σε ρέμα την ίδια μέρα έξω από τη Βάλτα οι: Κεσίδης Κωνσταντίνος, Ρήγας Κωνσταντίνος, Πέγιος Δημήτριος, Γουϊτάς Αθανάσιος, Ζαχαρίας Χρ., Κουζούχας Δημήτριος, Αθανασιάδης Αθ., Μιχαλάκης Χριστοφ., Στεργιούλας Κωνσταντίνος, Λάζος Μυλ., Γεράκης Πασ., Φισκατόριος Κωνσταντίνος, Καραλής Μεν., Κωνσταντινούδης Γεώργιος, Παραθυράς Μιλ., Καραγιαννιός Γεώργιος, Ράγκος Παντ., Λασκαρίδης Χρ., Λαούμης Ιωάννης, Ψωμάς Κωνσταντίνος, Πανούτσης Κωνσταντίνος, Κασιμαθέας Σταυρ., Παπαγρηγορίου Ζαχ., Ανής Χρ., Παπαδημητρίου Θεμ., Σιωπίδης Λεων, Κωνσταντινούδης Μοναχ., Στράτος εκ Μυτιλήνης.
• Εκτελέστηκαν σε άλλα χωριά της Κασσάνδρας: Μουρατίδης Ιορδάνης, Τσεκούρας Αστέριος, Σκαρμούτσος Νικόλαος, Μαρτίνης Μιχάλης, Καμβουράνης Ζαφ., Δελημαράς Αστέριος, Σκυφτούλης Επαμεινώνδας, Μπαχάνος Ευάγγελος, Βιολέτης Χρήστος.
• Εκτελέστηκαν στο στρατόπεδο Παύλου Μελά στις 6/6/1944: Σταμπουλής Ιωάννης, Μάργαρης Δημήτριος, Σκυφτούλης Ιωάννης, Κωνσταντινούδης Γεώργιος, Παπανικολάου Παναγιώτης.
• Πέθαναν όμηροι στη Γερμανία: Μενέλαος Παπαδημητρίου, Γρηγόρης Βογιατζής, Νικόλαος Νάτσος, Αστέριος Μακρής, Κιμ. Λειβαδιώτης, Δημήτρης Τσαγκαρόπουλος, Αλέξανδρος Παπαμιχαήλ, Δημήτρης Τσατσαρώνης, Δημήτρης Παρθενιώτης, Δημήτρης Χαλκιάς, Ιωάννης Βρασταμινός, Ανδρέας Κοκοβίνος, Ιωάννης Παπανικολάου, Βασίλης Δρέπας, Αστέριος Μαυρουδής, Δημήτρης Ματσιώλας.
Σημειώσεις:
(1) Στη Βόρεια Ελλάδα (Μακεδονία και Θράκη) κατά τη διάρκεια της Κατοχής (1941-1944), σε αντίθεση με τη νότια Ελλάδα, δεν συνεκροτήθησαν υπηρεσιακώς Τάγματα Ασφαλείας, αλλά δημιουργήθηκαν "ιδιωτικά" από ντόπιους παράγοντες, ένα πλέγμα ιδιότυπων εθνικιστικών ένοπλων ομάδων που συνεργάζονταν με τις γερμανικές αρχές κατοχής με κύριο στόχο την αντιμετώπιση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
Οι βασικοί φορείς αυτών των ομάδων ήταν:
• Πανελλήνιος Απελευθερωτική Οργάνωση (ΠΑΟ): Ιδρύθηκε το 1943 (ως μετεξέλιξη των «Υπερασπιστών Βορείου Ελλάδος» - ΥΒΕ) και αποτέλεσε τον σημαντικότερο εθνικιστικό οργανισμό στη Μακεδονία, στελεχωμένη από αξιωματικούς του στρατού και δεξιούς πολιτικούς. Μετά τις συγκρούσεις με τον ΕΛΑΣ, πολλά μέλη της εντάχθηκαν στις γερμανικές ένοπλες ομάδες.
• Εθνικιστές Οπλαρχηγοί & Ένοπλες Ομάδες: Πάνω από 300 οπλαρχηγοί δρούσαν στη Βόρεια Ελλάδα, συγκροτώντας ομάδες που εξοπλίζονταν από τους Γερμανούς.
• «Ιδιωτικά» Τάγματα Ασφαλείας (Μακεδονία). “Σουμπερίτες”, «Δαγκουλαίοι» κ.λ.π.
• Ποντιακές Ομάδες (Ανατολική Μακεδονία/Θράκη): Από τις αρχές του 1944, τουρκόφωνοι ποντιακοί πληθυσμοί, σε ανοιχτή αντιπαράθεση με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, επέλεξαν να συγκροτήσουν ένοπλα σώματα, τα οποία συχνά δρούσαν ως ταγματασφαλίτες.
• Εθνικός Ελληνικός Στρατός (ΕΕΣ). Ο ΕΕΣ ήταν ένοπλη δωσιλογική οργάνωση που με το πρόσχημα της αντιμετώπισης του κομμουνιστικού κινδύνου αιματοκύλησε τη Δυτική και Κεντρική Μακεδονία. Την ηγεσία του ΕΕΣ αποτελούσαν οι εξής : Κυριάκος Παπαδόπουλος, Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος και Μιχαήλ Παπαδόπουλος. Ο Μιχάλης Παπαδόπουλος ή Μιχάλαγας έδρασε στην Κοζάνη, ο Κώστας Παπαδόπουλος έδρασε στο Κιλκίς και ο Κυριάκος Παπαδόπουλος, γνωστός και ως Κισά Μπατζάκ στην Πιερία.
• Εθνικοσοσιαλιστική Οργάνωση "Ο Νέος Ελληνισμός". Η Εθνικοσοσιαλιστική Οργάνωσις "Ο Νέος Ελληνισμός" (ΟΝΕ) ήταν μια ελληνική δωσιλογική, φιλοναζιστική οργάνωση που έδρασε κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής (1941-1944) στη Θεσσαλονίκη.
• Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα Μακεδονίας-Θράκης. Μια άλλη οργάνωση της Θεσσαλονίκης για την οποία δεν έχουμε αρκετές πληροφορίες έδρασε στην συμπρωτεύουσα και είχε ταχθεί ανοιχτά υπέρ των Γερμανών. Σώθηκε όμως ένα 11σέλιδο υπόμνημα της προς τον πρόξενο του Γ’ Ράιχ στη Θεσσαλονίκη με ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου 1943. Επικεφαλής της οργάνωσης αυτής εφέρετο ο Γρηγόριος Παζιώνης, πρώην πολιτευτής, πρώην δήμαρχος Δράμας, πρώην νομάρχης Χαλκιδικής και Έβρου και κατά τη διάρκεια της Κατοχής έκτακτος επιθεωρητής της Υπηρεσίας Κοινωνικής Προνοίας της Γενικής Διευθύνσεως Μακεδονίας και γενικός διευθυντής Στεγάσεως. Γενικός γραμματέας ήταν ο Κωνσταντίνος Περιστέρης αντισυνταγματάρχης ε.α. πρώην καθηγητής της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων.
• Εθνικοσοσιαλιστικόν κόμμα Κοτζαμάνη. Ο Σωτήριος Κοτζαμάνης, γιατρός της Θεσσαλονίκης είχε κηρυχθεί ανοιχτά υπέρ της συνεργασίας με τους κατακτητές και ανέλαβε υπουργός στην κυβέρνηση Τσολάκογλου. Μέσω του γαμπρού του Γαρύφαλου κατοίκου Θεσσαλονίκης αποπειράθηκε να ιδρύσει Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα.
• ΕΣΠΟ (Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση): Μια μικρότερη, ακροδεξιά ομάδα που συνεργάστηκε με τους Ναζί.
ή να το εκτυπώσετε (Εκτύπωση)
© 2017-2026 Εθνική Αντίσταση - ΔΣΕ - Το περιεχόμενο τις ιστοσελίδας διατίθεται με άδεια χρήσης CC BY-SA 4.0
Αν σας άρεσε το άρθρο, μπορείτε να το διαδώσετε