Οι Καραλιβαναίοι

Μια τις πιο ηρωικές και λιγότερο αναγνωρισμένες μορφές τις Εθνικής Αντίστασης είναι και ο Δήμος Καραλίβανος. Ο Καραλίβανος δεν ήταν αυτό που λέμε αγνός αγωνιστής, τουλάχιστον σε ότι αφορά την προ της αντίστασης ζωή του, ήταν όμως εξαιρετικά γενναίος και η συμμετοχή του στην πρώτη γραμμή του αγώνα ενέπνευσε πολλούς συναγωνιστές του.

Πριν την εισβολή των Γερμανών, στα βουνά της Ρούμελης επιβίωναν τα θαυμαστά απομεινάρια των κλεφτών του '21. Άντρες του τουφεκιού, κλαρίτες ανυπότακτοι, με άγρια περηφάνια, που στη δύσκολη περίοδο της Κατοχής πολλαπλασιάστηκαν.

Η πιο δυναμική ομάδα στην Γκιώνα ήταν οι Καραλιβαναίοι, με αρχηγό τον Δήμο Καραλίβανο (Φτεροδήμο), πρωτοπαλίκαρο τον ανιψιό του Θεοχάρη Πολύχρονο και μέλη τους Δήμο Πολύχρονο, Κώστα Σαράντη, Γιώργο και Χρήστο Φουσέκη, Θύμιο Μπάφα, Γιώργο Κασούτα, Λουκά Τζίτζιρα (Πλιατσικολούκα), Πολύκαρπο Καπούρο (Καρπή). Όλοι το ίδιο σόι, αδερφοξάδερφα, μπαρμπάδες και ανίψια από τη Σεγδίτσα (Προσήλιο) της Γκιώνας.

Εκλεβαν από χρήματα μέχρι ζώα και ζούσαν φυγόδικοι κυνηγημένοι και κρυβόμενοι. Παρόλα αυτά δεν ανήκαν στην κατηγορία των βαρυποινιτών, με την έννοια ότι δεν σκότωναν όσους λήστευαν. Επίσης εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι η πτώχευση της ελληνικής οικονομίας, η λαίλαπα της δικτατορίας του Μεταξά και οι μεγάλες ταξικές και κοινωνικές ανισότητες της εποχής ωθούσαν πολλούς ανθρώπους στην ζωή που έκαναν οι Καραλιβαναίοι.

Η συγκρότηση του αντάρτικου στρατού του ΕΛΑΣ έφερε τον Καραλίβανο με την ομάδα του στα χνάρια του Άρη Βελουχιώτη. Ο Άρης στην αρχή δεν είχε πάρει με καλό μάτι τον Καραλίβανο, που ήταν ανυπότακτος και επιθετικός, δέχθηκε όμως να ενσωματώσει την ομάδα του στην δική του. Ο Άρης γνώριζε καλά το μητρώο του Καραλίβανου και φρόντιζε να τον κρατάει όσο πιο κοντά μπορούσε σε εκείνον και την διοίκηση του ΕΛΑΣ, για να μπορεί να τον ελέγχει.

Οι κάτοικοι του χωριού Κουκουβίστα (Καλοσκοπή), βλέποντας τους φοβερούς Kαραλιβαναίους να ορκίζονται στην εκκλησία με παπά και με σημαία και ακούγοντας το θηρίο τον Δήμο Kαραλίβανο να τους ζητάει συγνώμη και να υπόσχεται ότι δεν πρόκειται να αδικήσει ξανά κανέναν σάστισαν. Στο πλάι τους ο Άρης παρακολουθεί χαμογελώντας.

Αυτοί οι τρομεροί πολεμιστές ανήκαν πια στον EΛAΣ και όχι μόνο τίμησαν τον όρκο τους, αλλά αποδείχτηκαν τιμή για τον στρατό που κατετάγησαν. Κάποιοι έγιναν καπετάνιοι τμημάτων, όπως ο Καραλίβανος κι ο Θεοχάρης, κάποιοι παρέμειναν μοναχόλυκοι, δεινοί ανιχνευτές και πολύτιμοι οδηγοί στα βουνά.

Οι Καραλιβαναίοι φοβεροί σκοπευτές και ατρόμητοι στη μάχη, πολέμησαν σαν θηρία παντού στη Ρούμελη και δικαιωματικά ανήκουν στους ήρωες του Γοργοπόταμου.

Χαρακτηριστική είναι η εικόνα του Καραλίβανου που περιγράφει ο Έλληνας σαμποτέρ Θεμιστοκλής Μαρίνος, που έφερε μαζί της η αποστολή του Μάγιερς για την ανατίναξη της γέφυρας. " Όταν πρωτοείδαμε τον σύνδεσμο του ΕΛΑΣ, Καραλίβανο, η εικόνα που παρουσίαζε ήταν αυτή ενός αρματολού του 1821. Φορούσε τσαρούχια, μια ζώνη με σπαθί και μαχαίρι και από το στήθος του κρέμονταν φυλαχτά με λίρες. Στην αρχή τον περάσαμε για κανένα ληστή, όμως κατά την μάχη με τα φυλάκια των Γερμανών κοντά στην γέφυρα απέδειξε με το παραπάνω την μαχητική και ηγετική του αξία. Εγώ βρισκόμουν στην ομάδα του και έπρεπε μέσα στο σκοτάδι της νύχτας και τις βολές των γερμανικών πολυβόλων, να περάσουμε ένα συρματόπλεγμα για να βάλουμε τα εκρηκτικά. Κανείς δεν τολμούσε όμως να το πλησιάσει λόγω του ότι δεν ξέραμε αν είναι ηλεκτροφόρο. Η αποστολή εξαρτιούνταν από αυτό καθώς αν δεν βρίσκαμε τρόπο να το περάσουμε δεν θα γίνονταν η ανατίναξη. Τότε ξέσπασε διαφωνία ως προς το τι να κάνουμε, όμως ο Καραλίβανος ρισκάροντας την ζωή του πλησίασε το συρματόπλεγμα και με τα γυμνά του χέρια το τράβηξε δυνατά και το ξεκόλλησε φωνάζοντας: "Ελάτε δεν έχει ρεύμα". Έτσι περάσαμε και κάναμε την ανατίναξη..."

Μεγάλη εντύπωση προκάλεσε κάτι πρωτόφαντο. Ορισμένοι κατετάγησαν στον EΛAΣ με τις γυναίκες τους. Μαζί στο κλέφτικο μαζί και στο αντάρτικο. Ο Δήμος με την Παναγιού, ο Θεοχάρης με την Ασήμω κι ο Καρπής με τη Βασίλω. Είναι οι πρώτες γυναίκες αντάρτισσες του ΕΛΑΣ, μόνο που οι συγκεκριμένες, δεν «γνώριζαν» κανέναν για ανώτερο, πέρα από τον άνδρα τους.

Πικρό ήταν το τέλος του Δήμου Καραλίβανου. Μετά την απελευθέρωση βρέθηκε κυνηγημένος από τους χωροφύλακες και η γυναίκα του η Παναγιού στη φυλακή με το μωρό τους στην αγκαλιά.

O Καραλίβανος έφυγε μόνος πλέον στα βουνά, σέρνοντας ένα άλογο λάφυρο από τους Γερμανούς.

Οι τσοπάνηδες τον βλέπουν πού και πού: «Ωρέ, ωρέ, ο Δήμος!... Πέρασε από το μαντρί. Kάτσε να φας, Δήμο, του λέω. Όχι, μου λέει. Πάρε μαζί σου ψωμί. Όχι, μου λέει. Ωρέ, ο Δήμος! Oύτε ψωμί!...»

Ένας αντάρτης του, ο Π. Τούμπας από την Kουκουβίστα, τον συναντάει σε μια ράχη, μόνον και λυπημένο. Δεν θυμίζει σε τίποτα τον παλιό Φτεροδήμο.

«"Tι κάνεις, καπετάνιο;" τον ρώτησα. "Tι καπετάνιο", μου απαντάει, "δεν βλέπεις πώς κατάντησα;". Tον έβλεπα και ήμουνα έτοιμος να βάλω τα κλάματα».

Τον Αύγουστο του 1946 οι χωροφύλακες έκλεισαν τον Φτεροδήμο στα Κανάλια της Γκιώνας και τον σκότωσαν. Του πήραν το πιστόλι, του πήραν και το κεφάλι και το δείχνανε καμαρωτοί στην Ντρέμισσα και στα γύρω χωριά.

Αυτά τα στοιχειά του δάσους που άλλαξαν εντυπωσιακά σε εθνικούς αγωνιστές εξοντώθηκαν ένας-ένας. Μόνο ο Λούκας επέζησε και γνώρισε τη προσφυγιά.

Ο Θεοχάρης σκοτώθηκε κατά τα Δεκεμβριανά και θάφτηκε στο Μαρούσι. Ο Σαράντης έπεσε εναντίον των Γερμανών στις Θερμοπύλες. Ο Φυσέκης, σαλπιγκτής των μαυροσκούφηδων, σκοτώθηκε στην Πελοπόννησο στη μάχη των Γαργαλιάνων. Ο Μπάφας στην υποχώρηση του Δεκέμβρη βρέθηκε μπόσικος και τον σκότωσαν σε μια καλύβα έξω από την Αθήνα, κι οι άλλοι χάθηκαν, σε μάχες με τους Γερμανούς στη Ρούμελη.

Πολλές φορές, μαζί με τα πληρώματα του ΕΛΑΝ δρούσαν και τμήματα του ΕΛΑΣ. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός που έγινε στις 8 Απριλίου του 1943 στο λιμάνι του Αγίου Κωνσταντίνου Λοκρίδας, κατά την διάρκεια γερμανικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων. Γερμανική "καταδίωξη" με την υποστήριξη κανονιοφόρου επιχειρούσε στον Μαλιακό Κόλπο συλλαμβάνοντας σκάφη τα οποία μετά ρυμουλκούσε στο λιμάνι του Αγίου Κωνσταντίνου, όπου και τα άφηνε υπό φρούρηση μαζί με το πλήρωμά τους.

Τμήμα 100 περίπου ανταρτών του αρχηγείου Λοκρίδας του ΕΛΑΣ, με επικεφαλής τον Υπολοχαγό (ΠΖ) Αλέκο Μυλωνά, προωθείται στην ακτή, αιχμαλωτίζει τους Γερμανούς φρουρούς και απελευθερώνει τα πληρώματα. Κατόπιν οργανώνεται σε ταχύσκαπτες θέσεις και περιμένει την επιστροφή της "καταδίωξης" που θα μάζευε τα αιχμαλωτισμένα σκάφη. Πραγματικά, στις 18.00 η "καταδίωξη" θα αρχίσει να σφυρίζει έξω από το λιμάνι για να βγουν τα σκάφη με την φρουρά τους για να τα ρυμουλκήσει στον Βόλο.

Επειδή δεν έπαιρνε καμία απάντηση μπήκε στο λιμάνι όπου και δέχτηκε έναν καταιγισμό πυρών από τυφέκια, οπλοπολυβόλα και αντιαρματικά τυφέκια με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθεί από βλάβη. Έχοντας νεκρούς στο κατάστρωμά της και ακινητοποιημένη, αποτελεί πλέον ένα ζηλευτό στόχο για τους πάντα διψασμένους για όπλα πυρομαχικά και εφόδια αντάρτες. Ο πρώην κλαρίτης Δήμος Καραλίβανος με δύο βάρκες επιχειρεί να καταλάβει το ακινητοποιημένο γερμανικό σκάφος στο λιμάνι του Αγίου Κωνσταντίνου. «..Δυτικά από τον Αι-Κωνσταντίνο 300 μέτρα, και μέσα στην θάλασσα στα 120 μέτρα, διακρίνεται ένας μαύρος μακρόστενος όγκος, σαν βραχονησίδα. Είναι η "καταδίωξη". Απόμεινε εκεί, έρημη, σκοτεινή, ξεμοναχιασμένη και ασάλευτη. Η άτιμη είναι και πρόκληση για τους αντάρτες. Πολλές σκέψεις πέρασαν από το μυαλό τους.

Να την ανατινάξουμε. Μα θέλαμε τον οπλισμό της. Αλλά δεν είχαμε και τα μέσα για την δουλειά. Να την καταλάβουμε δεν ήταν εύκολο πράμα, δεν έστεκε. Ίσως να ήταν μια αυτοκτονία. Μετά από πολλές ταλαντεύσεις. Ναι! Και ταλαντεύσεις και διχογνωμίες και αντιδράσεις (από λογικά σκεπτόμενους). Έγινε το τόλμημα. Ο καπετάν Δήμος, ο Καραλίβανος, τ'αποφάσισε.
-Ποιος ωρέ, θα'ρθει να πάμε αντάμα; Να τ'ς γραπώσου μι..
Όλοι πετάγονται απάνω -Εγώ, καπιτάνιε..
Με ξόρκια δεν ψοφάει το θεριό, θέλει μαχαίρι.. -Καπιτάνιε, ξέρεις κολύμπι;
-Όχι, ρε! Τι το θες; Για παγκύρια πάμε;
Πολλά λέγονταν (σοβαρά και αστεία) για να αλλάξει γνώμη. Αλλά ο Δήμος που να κάνει πίσω. Ατρόμητος! Ριψοκίνδυνος! Αγύριστο κεφάλι!

Ώρα 21.00 το βράδυ με δύο βάρκες εξορμούν οι κουρσάροι.. -Χάϊντε, γεια χαρά και καλό βόλι..

Ένας και ένας, διαλεγμένοι. Ο Δήμος Καραλίβανος, ο Δημήτρης Ψαράς, βαρκάρης από τον Άι-Κωναταντίνο. Ο Λουκάς Πασούλας-Παρνασός, από τη Δαύλεια, μόνιμος κάτοικος Άι-Κωνσταντίνου. Ο Καρανίκας, χωροφύλακας που κατατάχτηκε αντάρτης. Ο Πανουριάς. Ο Καραϊσκος. Ο Βελισάρης και ο Ρήγας. Φτάνουν στην "καταδίωξη” πλευρίζουν και κάνουν ρεσάλτο. Οι Γερμανοί που να το φανταστούν. Αιφνιδιάζονται. Ο Δήμος, ορεσίβιος και ολότελα άμαθος, σε όλη την διαδρομή παραπατούσε στην βάρκα.
Έλεγε..
-Ντιπ δε μ'προύχι
Τώρα με ένα σάλτο βρίσκεται πάνω στο κατάστρωμα με το πιστόλι στο χέρι. Πηδάνε πάνω κι ο Ρήγας κι ο Πανουριάς. Πυροβολούν. Ρίχνουν και μια χειροβομβίδα. Οι Γερμανοί παθαίνουν σύγχυση. Αμύνονται όμως. Βάλλουν πίσω από τα φινιστρίνια. Με τα πρώτα πυρά ο καπετάνιος λαβώνεται βαριά. Πέφτει μέσα στην βάρκα..
-Αδέρφια, μι βάρησαν τα σκ'λια.
Σφαίρα «ταμ τουμ» τον πέτυχε στην κοιλιά (το βλήμα έσκασε μέσα του και του άνοιξε μεγάλη πληγή).Τα παλικάρια προσπαθούν να τον σώσουν. Εκεί που τον μετέφεραν, ακούει έναν συναγωνιστή του να απαιτεί από τον γιατρό να τον εγχειρήσει αμέσως και επεμβαίνει σχεδόν ξέπνοος:
-Μην τον πιέζεις τον άνθρωπο, τι θα πει ο κόσμος;.
Η επιχείρηση ματαιώνεται.

Ήτανε όμως μια «ηρωική και υπεράνθρωπη πράξη αντάρτικης ορμής κι αυτοθυσίας από τις σπάνιες». Ισάξια με τις ανάλογες απόπειρες των μπουρλοτιέριδων του '21. Σκοτώνεται ο Ψαράς, ο βαρκάρης. Σκοτώνεται κι ο Παρνασσός καθώς η βάρκα ξεμακραίνει.

Λαβωματιά στο πόδι και ο Ρήγας. Του Καρανίκα παθαίνουν τα νεύρα. Μονάχος στην ακυβέρνητη βάρκα, που την πάνε τα κύματα πέρα δώθε, και καθώς δεν έχει ιδέα από κουπί «είδε τον χάρο με τα μάτια του». Τον έβγαλε τελικά η θάλασσα στην ακρογιαλιά (σώος, όχι όμως και αβλαβής!).Την «ψώνισε» ο έρμος. Και το δήλωνε περήφανα
-Είμαι ίλαρχος! ...και δεν δέχομαι πολλά λόγια.

Πηγές:
1) (Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, Αθήνα 2013, τόμ.Α’, σσ.60-3).
2) Διονύσης Χαριτόπουλος Lifo.gr
3) Κόκκινος φάκελος
4) Περιοδικό "ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ σελίδες" Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2007

*(Πλάκα Γκιώνας Ομάδα Καραλίβανου-Θεοχάρη- Μπάφα. Στην ομάδα αυτή δρούσαν επίσης οι Αγουριδαίοι. Περιοχή αυτών η Γκιώνα. Θεοχάρης Πολυχρόνης, Καπετάνιος του 1/34 Τάγματος του ΕΛΑΣ. Σκοτώθηκε κατά τα Δεκεμβριανά από αγγλικό τανκς και πολεμώντας με σπαθί, όταν το τμήμα του μπήκε εσπευσμένα στη μάχη της Αθήνας, μετά τον αφοπλισμό του 2ου Συντάγματος του Νικηφόρου στις 8/12/1944, προωθημένο στην πρώτη γραμμή των επιχειρήσεων μαζί με όλο το 34ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Θύμιος Μπάφας, αρχικά κλεφταντάρτης του Παρνασσού στην ομάδα Καραλίβανου, θα προσχωρήσει κι αυτός στον ΕΛΑΣ ήδη από το 1942.)
*(Προσήλιο (Σεγδίτσα) 9/9/1942 Στις 9 Σεπτεμβρίου 1942 ο Άρης Βελουχιώτης επικεφαλής της αντάρτικης δύναμης του ΕΛΑΣ που είχε ο ίδιος δημιουργήσει λίγους μήνες πριν κατ΄εντολή του ΚΚΕ αποφάσισενα επιφέρει στον εχθρό ένα πρώτο χτύπημα. Σαν στόχος, επιλέχθηκε μια ομάδα 50 περίπου ιταλών στρατιωτών που είχαν καταλύσει για διανυκτέρευση σε έναν έρημο μύλο στη ρεματιά της Ρέκας. Η μάχη απέφερε πολλά λάφυρα στους έλληνες αντάρτες και μερικούς αιχμαλώτους που προορίζονταν για ανταλλαγή με έλληνες κρατουμένους. Ωστόσο, οι κατοχικές αρχές αρνήθηκαν να προχωρήσουν σε ανταλλαγή και εκτέλεσαν τους έλληνες. Στη συνέχεια, το ανταρτοδικείο του ΕΛΑΣ προχώρησε σε καταδίκη των ιταλών στρατιωτών και στον τουφεκισμό τους, πράξη η οποία εξόργισε την ιταλική διοίκηση της Στερεάς Ελλάδας.Ο πυρήνας της αντάρτικης ομάδας αποτελείτο από τους χωριανούς, Δήμο Καραλίβανο, Ευθύμιο Μπάφα, Θεοχάρη Πολύχρονο, Γεώργιο Φουσέκη, Κωνσταντίνο Σαράντη και άλλους, που αργότερα κατείχαν θέσεις των καπεταναίων στα συντάγματα του ΕΛΑΣ, υπό την αρχηγεία του Θανάση Κλάρα.)
*(Γοργοπόταμος)