Είναι διάχυτη η εντύπωση ότι στη σύσκεψη των καπεταναίων στη Λαμία στις 17 και 18 Νοεμβρίου 1944, δυο μόλις εβδομάδες πριν το Δεκέμβρη, ο Βελουχιώτης έδωσε την ευκαιρία για μια εξαιρετική επιτυχία του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ, αλλά η ηγεσία του ΚΚΕ, μέσω του Μάρκου Βαφειάδη, την απόκλεισε. Είναι όμως έτσι; Ας το δούμε πιο αναλυτικά, χρησιμοποιώντας το "Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ" 1939-1949 Β΄1.
.
Η ΓΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΚΚΕ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ. ΟΞΥΝΣΗ ΤΗΣ ΤΑΞΙΚΗΣ ΠΑΛΗΣ.
Η ουτοπία της «εθνικής ενότητας»
Tη μέρα της Απελευθέρωσης της Αθήνας το τεράστιο κύρος του ΚΚΕ αντηχούσε στα συνθήματα του λαού που πανηγύριζε, στα πανό και στις κόκκινες σημαίες που κυμάτιζαν σε όλες τις εργατογειτονιές. Ο Ριζοσπάστης κυκλοφόρησε νόμιμα για πρώτη φορά μετά από 8 χρόνια και 2 μήνες παρανομίας.
Η έδρα της ΚΕ του ΚΚΕ και της ΚΟΑ εγκαταστάθηκε προσωρινά στην οδό Όθωνος, ενώ της ΚΕ του ΕΑΜ στην οδό Κοραή.
Σε γενικές γραμμές, στις απελευθερωμένες περιοχές οι δυνάμεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ καταπιάνονταν σχεδόν αμέσως με τα οξυμμένα προβλήματα της σίτισης, της στέγασης, της περίθαλψης, της αποκατάστασης των κατεστραμμένων υποδομών (κτηρίων, δρόμων, σιδηροδρόμων κλπ.). Διοικητικά, οι δυνάμεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και οι διάφορες οργανώσεις του (λαϊκές επιτροπές, λαϊκή πολιτοφυλακή κ.ά.) συνυπήρχαν με τις νεοαφιχθείσες Αρχές-αντιπροσώπους της κυβέρνησης «Εθνικής Ενότητας» και των βρετανικών στρατιωτικών δυνάμεων (όπου αυτές υπήρχαν). Η συνύπαρξη αυτή δεν ήταν αρμονική. Ωστόσο, η παρουσία του ένοπλου λαού (του ΕΛΑΣ) και η συντριπτική ΕΑΜική υποστήριξη στις περισσότερες περιοχές βάραιναν καταλυτικά.(1) Το εύρος των αρμοδιοτήτων των κατά τόπους εκπροσώπων της κυβέρνησης εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από την αποδοχή ή ανοχή τους από τις αντίστοιχες οργανώσεις του ΚΚΕ και του ΕΑΜ.
Στις 16 Οκτώβρη έφτασε στην Αθήνα ο Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ Γ. Σιάντος, με μια σειρά μέλη της ΚΕ του Κόμματος, του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ. Την επόμενη μέρα συνήλθε το ΠΓ της ΚΕ,(2) το οποίο εξέδωσε απόφαση «πάνω στην απελευθέρωση της Αθήνας». Η Απόφαση εκτιμούσε ότι με την απελευθέρωση της πρωτεύουσας και της υπόλοιπης Ελλάδας «ανοίγει νέο στάδιο αγώνων για την κατοχύρωση της λαϊκής κυριαρχίας και για την αναγέννηση της νέας δημοκρατικής Ελλάδας». Τονιζόταν επίσης η σημασία της «περιφρούρησης της τάξης και της ασφάλειας κατά την ώρα της απελευθέρωσης» που «ανέτρεψαν τις προσπάθειες των εχθρών της εθνικής ενότητας να συκοφαντήσουν το Κόμμα και το ΕΑΜ στα μάτια των συμμάχων μας».
Ανέφερε: «Ο λαός μας, κάτω από τις σημαίες του ΕΑΜ και του ΚΚΕ μ’ ενθουσιασμό χαιρέτησε και φιλοξενεί τμήματα ενόπλων δυνάμεων των συμμάχων, που ήρθαν εδώ για να συνεχίσουν τον αγώνα εναντίον του εχθρού που υποχωρεί. Τα γενναία τέκνα της φιλελεύθερης και συμμάχου Μεγάλης Βρετανίας θα βρουν την πιο θερμή υποδοχή και υποστήριξη από το σύμμαχο, φιλελεύθερο και φιλοπρόοδο ελληνικό λαό.»(3)
Αναφορικά με την κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας»: «Υποστηρίζουμε την κυβέρνηση εθνικής ενότητας γιατί οι προγραμματικοί, της σκοποί συμπίπτουν με τους άμεσους σκοπούς του αγώνα μας. Την υποστηρίζουμε υπό την προϋπόθεση ότι θα πάρει όλα τα μέτρα πραχτικής εφαρμογής των προγραμματικών διακηρύξεών της.»
Οι στόχοι πάλης που πρότασσε το ΚΚΕ ήταν:
-Πλήρης αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων.
-Κατοχύρωση της ανεξαρτησίας και ακεραιότητας της Ελλάδας, της λαϊκής κυριαρχίας και των λαϊκών κατακτήσεων.
-Ανακούφιση του λαού από τα δεινά της Κατοχής και άμεση εκκαθάριση και τιμωρία των δωσίλογων.
-Aμεση διενέργεια δημοψηφίσματος για το Πολιτειακό και εκλογών για συντακτική εθνοσυνέλευση και την τοπική αυτοδιοίκηση.
-Αμνηστία των καταδικασθέντων για το κίνημα της Μέσης Ανατολής(4).
-Λαοκρατία και ομαλή δημοκρατική εξέλιξη της χώρας, εναντίον κάθε μορφής δικτατορίας, εννοώντας κάθε μορφή ανοιχτής αστικής καταστολής.
Τέλος, το Π.Γ καλούσε «ολόκληρο το Κόμμα και τον ελληνικό λαό να περιφρουρήσουν την εθνική ενότητα, να κατοχυρώσουν τη λαϊκή κυριαρχία και να αγωνιστούν θαρρετά για μιαν Ελλάδα καθαρισμένη από το φασισμό, αναγεννημένη, λαοκρατούμενη, ευτυχισμένη»(5)
Στην παραπάνω θέση αποτυπώνεται, με το χαρακτηρισμό «λαοκρατούμενη» Ελλάδα, η μεταρρυθμιστική, κοινοβουλευτική αντίληψη για το πέρασμα από την καπιταλιστική στη σοσιαλιστική εξουσία, η οποία δεν κατονομάζεται, αλλά υπονοείται. Η οπορτουνιστική γραμμή της «ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης» αναλύθηκε από τον Γ. Σιάντο στην ομιλία του στη μεγαλειώδη συγκέντρωση του Κόμματος για τα 26χρονά του στην πλατεία Συντάγματος στις 19 Νοέμβρη του 1944. «Είμαστε υπερασπιστές της ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης της πολιτικής ζωής του τόπου. Καταπολεμούμε τις δυναμικές-διχτατορικές λύσεις. (...) Μετέχουμε και υποστηρίζουμε την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας γιατί βασικά συμφωνούμε με τους προγραμματικούς της σκοπούς. (...) Αγωνιζόμαστε για να γίνει γρήγορα ελεύθερο δημοψήφισμα για το πολιτειακό. (...) Μόνο έτσι θα μπούμε πραγματικά στο δρόμο της ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης. (...) Αγωνιζόμαστε για την άμεση προετοιμασία εκλογών Συνταχτικής Εθνοσυνέλευσης, γιατί μόνο έτσι μπαίνουμε πραγματικά στον ομαλό πολιτικό βίο και την πραγματική ανοικοδόμηση της Ελλάδας.»(6)
Λίγες μέρες νωρίτερα, ο Σιάντος δήλωσε ότι στις εκλογές αυτές το ΚΚΕ «όχι μόνο θα κατέβει σε ενιαίο συνασπισμό με όλα τα Κόμματα του ΕΑΜ, αλλά και επιδιώκει να συμπράξει σε έναν ευρύτατο συνασπισμό όλων των δημοκρατικών δυνάμεων της Χώρας. Το ΚΚΕ θεωρεί ότι προς το συμφέρον του Ελληνικού Λαού επιβάλλεται η συσπείρωση όλων των προοδευτικών δυνάμεων -και αυτών που βρίσκονται έξω από το ΕΑΜ- σε ένα πανδημοκρατικό Μέτωπο».(7)
Μέσα από αυτήν τη στρατηγική αντίληψη το Κόμμα έβλεπε ως αντίπαλο μόνο το τμήμα της αστικής τάξης που είχε ανοιχτά συνεργαστεί με τις δυνάμεις κατοχής, τους βασιλόφρονες, τους μεταξικούς κοκ. Μάλιστα έκανε λόγο για «κάμποσες αναλογίες» με την περίοδο πριν την επιβολή της μεταξικής δικτατορίας, αιτιολογώντας έτσι την ανάγκη του «πανδημοκρατικού μετώπου», η μη συγκρότηση του οποίου είχε δήθεν οδηγήσει το 1936 στη δικτατορία Μεταξά.(8)
Τα προβλήματα στην πολιτική του Κόμματος εκφράζονται και στο κεντρικό ζήτημα της ταξικής πάλης αμέσως μετά από την Απελευθέρωση, το ζήτημα της αποστράτευσης των ένοπλων λαϊκών σωμάτων (ΕΛΑΣ - Εθνική Πολιτοφυλακή) και της συγκρότησης εθνικού στρατού. Η θέση του ΚΚΕ σε αυτό ήταν ότι διάλυση του ΕΛΑΣ και της Εθνικής Πολιτοφυλακής θα μπορούσε να γίνει μόνο με την προϋπόθεση της εκκαθάρισης του κρατικού μηχανισμού από δωσιλογικά και τεταρτοαυγουστιανά στοιχεία, καθώς επίσης και της ταυτόχρονης διάλυσης των Χιτών, της χωροφυλακής, του Ιερού Λόχου και της Ορεινής Ταξιαρχίας. «Διάλυση των ανταρτών χωρίς τις προϋποθέσεις αυτές», τόνιζε ο Ριζοσπάστης στις 8 Νοέμβρη 1944, «και μάλιστα με εντατικό εξοπλισμό των δυνάμεων που έσφαζαν το λαό μαζί με τους Γερμανούς, σημαίνει παράδοση του έθνους στη διάθεση της μανίας του πεμπτοφαλαγγιτισμού, σημαίνει κατ’ ευθείαν εμφύλιο πόλεμο. Αυτό είναι απαράδεκτο όχι μόνο από μας, μα από ολόκληρο τον ελληνικό λαό. Πρέπει να είναι απαράδεκτο και απ’ αυτή την εθνική κυβέρνηση γιατί είναι αντίθετο με το ίδιο το πρόγραμμά της».
Κεντρικό αιτημάτων ΚΚΕ και ΕΑΜ υπήρξε επίσης η σύλληψη, δίκη και τιμωρία όλων όσων συνεργάστηκαν με τις δυνάμεις κατοχής εγκληματώντας κατά του λαού. Οι εκκλήσεις και τα διαβήματα, τόσο στην κυβέρνηση και στις αρμόδιες υπηρεσίες όσο και στις βρετανικές στρατιωτικές αρχές, υπήρξαν σχεδόν καθημερινό φαινόμενο. Στις 3 Νοέμβρη του 1944 ψηφίστηκε από το υπουργικό συμβούλιο ο νόμος για τις κυρώσεις κατά εκείνων που συνεργάστηκαν με τον κατακτητή και τον τρόπο συγκρότησης των σχετικών δικαστηρίων.
Στις 25 Νοέμβρη το πρωτοσέλιδο του Ριζοσπάστη εκτιμούσε: «Σαραντατρείς μέρες έκλεισαν από την απελευθέρωση... Και η πέμπτη φάλαγγα κρατάει όλες τις θέσεις της... Να ξεριζωθεί αποφασιστικά κάθε κίνδυνος για αντιλαϊκή τυραννία.
Και να ξέρουν, μια και καλή, όλοι οι ανοιχτοί οι κρυφοί εραστές της διχτατορίας ότι ισχύει στις μέρες μας πιο πολύ από κάθε άλλη φορά ο μεγάλος λόγος που μας κληροδότησε η Γαλλική Επανάσταση: “ΟΤΑΝ Ο ΛΑΟΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΜΠΡΟΣ ΣΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΤΗΣ ΤΥΡΑΝΝΙΑΣ ΔΕΝ ΤΟΥ ΜΕΝΕΙ ΝΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙ ΠΑΡΑ Ή ΤΙΣ ΑΛΥΣΙΔΕΣ Ή ΤΑ ΟΠΛΑ!”»(9)
Βεβαίως, στο τι έπρεπε να «ξεριζωθεί», το Κόμμα υποτιμούσε το γεγονός ότι η κρατική ανασυγκρότηση δημιουργούσε, έτσι κι αλλιώς, νέους αστικούς θεσμούς, που από τη φύση τους είναι θεσμοί καταστολής.
Ομαλή δημοκρατική εξέλιξη ή ένοπλη ταξική σύγκρουση;
Ωστόσο, ανεξάρτητα από τη στρατηγική αντίληψη και επιμονή του ΚΚΕ και του ΕΑΜ στη στρατηγική της «ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης», η όξυνση της ταξικής πάλης ήταν αντικειμενική, διαμόρφωνε γεγονότα που δεν ήταν δυνατό να αγνοηθούν. Γι’ αυτό το ΚΚΕ απέκλειε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο μονομερούς αφοπλισμού του λαϊκού κινήματος.
Με την άφιξη της Ορεινής Ταξιαρχίας, στις 8 Νοέμβρη,(10) ο Γιώργης Σιάντος σε τηλεγράφημά του προς το Γραφείο Θεσσαλίας του ΚΚΕ προειδοποιούσε ότι «η Αντίδραση στοχεύει στη δημιουργία συνθηκών ευνοϊκών για πραξικόπημα και δικτατορία». Την ίδια μέρα, ο Άρης Βελουχιώτης έγραφε στο ΠΓ της ΚΕ «Το εκατό τοις εκατό του Στρατού και τα εβδομήντα τοις εκατό του λαού περιμένουν με ανυπομονησία το σύνθημα για δράση κατά των σκοτεινών δυνάμεων.»(11)
Ως προς το ίδιο θέμα, γράφει ο Πέτρος Ρούσος: «Στελέχη του ΕΛΑΣ της Αθήνας έθεταν στο Γ. Σιάντο και Β. Μπαρτζιώτα ζήτημα κατάλληλου οπλισμού για την Αθήνα, μα η ενέργεια δεν είχε αποτέλεσμα.»(12)
Στις 14 Νοέμβρη, σε συνάντηση του Σαράφη με τον Σκόμπι, ο τελευταίος μεταξύ άλλων, τον απείλησε: «Αν (...) προκύψουν προστριβές και συγκρούσεις, η κυβέρνηση της Αγγλίας θα λάβει όλα τα μέτρα για να επιβάλει το σεβασμό και να έχετε υπόψη σας πως ένας αντάρτικος στρατός δε μπορεί ν’ αντιμετωπίσει ένα σύγχρονο στρατό, που διαθέτει βαριά όπλα, άρματα, αεροπορία και ναυτικό.»(13)
Ο Σαράφης ενημέρωσε για τα παραπάνω τον Σιάντο και το στρατηγό Μάντακα, υπογραμμίζοντας πως «αυτό σημαίνει καθαρή απειλή και να το ’χουν υπόψη τους».(14) Όταν γύρισε στη Λαμία, συνέταξε σχετική έκθεση προς την ΚΕ του ΕΑΜ και τους υπουργούς της ΠΕΕΑ.
Στις 17 Νοέμβρη, σύμφωνα με τον Γιάννη Ιωαννίδη, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση του ΠΓ της ΚΕ στο νοσοκομείο Αρεταίειο, όπου τότε νοσηλευόταν.
Ακολούθως, ο Ιωαννίδης αναφέρει πως το ΠΓ πήρε απόφαση να «χτυπηθούμε με τους Εγγλέζους (...) Ότι θα συγκρουστούμε σημαίνει ότι δε θα δεχόμασταν τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ. Αλλά περιθώρια πολιτικού χειρισμού των ζητημάτων υπήρχαν ακόμα (...) Στην ανάγκη, εάν δεν κατορθώσουμε να βρούμε άλλες πολιτικές λύσεις στο ζήτημα, θα συγκρουστούμε». Την απόφαση αυτήν του ΠΓ, προσθέτει στη συνέχεια, την γνωστοποίησε ο ίδιος στο Σοβιετικό συνταγματάρχη Ποπόφ μετά από 1-2 μέρες, όταν αυτός τον επισκέφτηκε.(15) Ο Ιωαννίδης αναφέρει ως παρόντες στη συνεδρίαση του ΠΓ τον Παρτσαλίδη, τον Ρούσο και τον Μπαρτζιώτα. Ο τελευταίος, ωστόσο, έχει γράψει πως ο ίδιος δεν ήταν παρών, αν και επιβεβαιώνει ότι συναντήθηκαν και συζήτησαν στο Αρεταίειο εκείνη τη μέρα 4 (από τα 9) μέλη του ΠΓ.(16) Ο Ρούσος αναφέρει ότι το Π Γ «σύμφωνα με τις ως τότε θέσεις της ΚΕ, αποφάσισε πως τα όπλα δεν παραδίδονται χωρίς εγγυήσεις (...) Δηλώθηκε πως, αν τα πράγματα φτάσουν σε ένοπλη σύγκρουση, πρέπει να ξανασυνέλθει το Πολιτικό Γραφείο». Ο ίδιος έγραψε ότι τοποθετήθηκε ως εξής: «Τα όπλα δεν τα παραδίδουμε. Μα να φυλαχτούμε από αυταπάτες σχετικά με τη διεθνή κατάσταση.» Οι «αυταπάτες», εξηγεί, αφορούσαν την άποψη του Σιάντου «πως θα κάνουμε αγώνα για να προκαλέσουμε τη διαμαρτυρία και συμπαράσταση των λαών».(17)
Στις 17 Νοέμβρη πραγματοποιήθηκε στη Λαμία σύσκεψη των καπετάνιων των μεραρχιών του ΕΛΑΣ και της Ταξιαρχίας Ιππικού, με θέμα «Η στρατιωτικο-πολιτική κατάσταση και τα καθήκοντα πάλης», ειδικότερα η λήψη μέτρων για την αποφυγή αιφνιδιασμού από τους Άγγλους.(18) Πράγματι, όπως αναφέρει ο Σαράφης, «στη Λαμία είχαν συγκεντρωθεί κατόπιν διαταγής μας οι καπεταναίοι των ομάδων μεραρχιών και της ταξιαρχίας ιππικού(19) (...) Τους ενημέρωσα για την κατάσταση στην Αθήνα (...) Τους παρακάλεσα να καταβάλουν κάθε προσπάθεια και σε συνεννόηση με τους στρατιωτικούς αρχηγούς να λάβουν τα μέτρα τους, ώστε να μην υποστούν αιφνιδιασμό από τους Άγγλους.»(20)
Η σύσκεψη των καπεταναίων στις 17-18 Νοέμβρη έχει γίνει κατά καιρούς αντικείμενο ποικίλων ερμηνειών. Συχνά εμφανίζεται ως μια "πρωτοβουλία του Άρη Βελουχιώτη", οργανωμένη με «συνωμοτικό τρόπο». Η μαρτυρία του Σαράφη διαψεύδει ότι επρόκειτο για μεμονωμένη ή συνωμοτική ενέργεια, ενώ ο Βαφειάδης ανέφερε αργότερα ότι η σύσκεψη κλήθηκε «σε συνεννόηση με τον Σιάντο, τον Άρη, το Μακεδονικό Γραφείο».(21) Επίσης και ο Ηλίας Καρράς έχει κρίνει τη σύσκεψη εντελώς κανονική, νόμιμη και σωστή.(22) Ο Μ. Βαφειάδης έγραψε ότι το αντικείμενο της σύσκεψης ήταν «ο αφοπλισμός ΕΛΑΣ - ΕΔΕΣ κλπ. και η δημιουργία εθνικού στρατού. Τότε πρακτικά μπήκε ζήτημα απόκρυψης όπλων για κατοχύρωση της λαϊκής κυριαρχίας (...)
Εκεί στη σύσκεψη ο Άρης άνοιξε κι άλλες συζητήσεις, παρουσίασε το θέμα για τους Άγγλους κλπ. Πάρθηκε απόφαση να πάω εγώ στην Αθήνα για ενημέρωση του ΠΓ».(23) Ο Σαράντης Πρωτόπαπας (Γιώργης Κικίτσας), καπετάνιος της X Μεραρχία: του ΕΛΑΣ, αναφέρει σχετικά:
«Τη σύσκεψη άνοιξε ο Άρης που είπε λίγα λόγια για την κατάσταση στην Ελλάδα, για τον πόλεμο που συνεχιζόταν, για το ρόλο των Άγγλων και την ανάμειξή τους στα εσωτερικά μας, μίλησε για την ενδεχόμενη διάλυση των τμημάτων του ΕΛΑΣ και έδωσε οδηγίες για τα μέτρα που έπρεπε να λάβουν οι διοικήσεις προς αποφυγή τυχόν αιφνιδιασμού από τα αγγλικά τμήματα.» Εν συνεχεία, στη συζήτηση «ένας από τους ομιλητές έκανε πρόταση (...) ο ΕΛΑΣ να ενεργήσει πρώτος αιφνιδιάζοντας και εξουδετερώνοντας τα αγγλικά τμήματα που υπήρχαν εκείνη τη στιγμή στη χώρα μας», καθώς επίσης και τον ΕΔΕΣ κοκ. «Κανένας δεν είχε αντίρρηση και ο Άρης παρακινήθηκε από την ατμόσφαιρα που δημιουργήθηκε και άρχισε να δίνει οδηγίες για άμεση κίνηση των τμημάτων. Ο Μάριος (...) τον ρώτησε αν αυτή η κίνηση θα ήταν σε γνώση του Πολιτικού Γραφείου. Ο Άρης απάντησε ότι δεν είναι ανάγκη, αλλά δεν έχουμε και χρόνο. Αυτή η θέση του Άρη δε βρήκε κανένα σύμφωνο. Έγινε διάλειμμα και βγήκαμε για λίγη ώρα έξω. Όταν ξανακαθίσαμε (...) κάθισε στη σύσκεψη και ο Γραμματέας του Κομματικού Γραφείου Στερεάς Α. Βασιλειάδης. Ο Άρης πήρε το λόγο και είπε πως ήταν ανάγκη να ενημερωθεί το ΠΓ. Για το σκοπό αυτό πρότεινε να πήγαινε ο Μάρκος στην Αθήνα για να μεταφέρει τις προτάσεις της σύσκεψης.»(24)
Πράγματι ο Βαφειάδης πήγε στην Αθήνα, στις 20 Νοέμβρη του 1944, όπου εξέθεσε στον Σιάντο τα σχετικά με τη σύσκεψη της Λαμίας. Κατά τον Βαφειάδη, ο Σιάντος συγκάλεσε αμέσως το ΠΓ. Έγραψε ο Βαφειάδης: «Παρόλο που την έκθεσή μου την ήκουσαν με προσοχήν και ενδιαφέρον αποφασιστικά καταδίκασαν κάθε σκέψη για ενέργεια από μέρους μας (...) τονίζοντας (...) οι σχέσεις με τους Άγγλους (...) δεν είναι άσχημες και δεν δίνουν αφορμές για ανησυχίες.»(25)
Στη συνέχεια ο Βαφειάδης έφυγε από την Αθήνα και πήγε στην Κοζάνη, έχοντας πάρει εντολή από τον Σιάντο να καλέσει τα τμήματα του Μιχάλ Αγά να αφοπλιστούν, διαφορετικά να διαλυθούν βίαια.(26) Ο Π. Ρούσος αναφέρει σε σχέση με τη σύσκεψη της Λαμίας: «Δεν μπορώ πια να θυμηθώ κάτι το ουσιαστικό σχετικά με τη σύσκεψη των καπεταναίων. Γράφτηκαν γι’ αυτήν εκ των υστέρων του κόσμου οι φαντασίες. Είναι αλήθεια πως η πρόταση του Άρη, γινομένη σε ευρεία σύσκεψη καπεταναίων, για ενίσχυση της Αθήνας, επικρίθηκε από το Κόμμα σαν αντικανονική.»(27)
Η σύσκεψη των καπεταναίων δεν παρήγαγε κάποιο πολιτικό αποτέλεσμα.
Περιορίστηκε στην έκφραση ανησυχιών αναφορικά με τις προθέσεις και το στόχο των Άγγλων, που ήταν οφθαλμοφανείς. Ωστόσο, συνάγεται και από αυτή ότι στο Κόμμα και στον ΕΛΑΣ υπήρχαν δυο διαφορετικές απόψεις όσο αφορούσε τη στάση απέναντι στους Άγγλους και την κάθοδο του ΕΛΑΣ στην Αθήνα.
Βιβλιογραφία
(1). Εξαίρεση αποτελούσαν κάποιες περιοχές της Ηπείρου (όπου κυριαρχούσε ο Ζέρβας), της Ανατολικής Μακεδονίας (Τσαούς Αντόν), καθώς και ορισμένα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου.
(2). Στη συνεδρίαση πήραν μέρος οι Γ. Σιάντος, Γ. Ιωαννίδης, Μ. Παρτσαλίδης, Γ. Ζέβγος, Β. Μπαρτζιώτας, Χρ. Χατζηβασιλείου, Ν. Πλουμπίδης, Σ. Αναστασιάδης και Π. Ρούσος (Πέτρος Ρούσος, Η Μεγάλη Πενταετία, τόμ. Β', Αθήνα, 1976, σελ. 311).
(3). Το ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα, τόμ. 5, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1981, σελ. 231 232.
(4). Εκείνο το διάστημα 14.600 Έλληνες στρατιώτες και ναύτες της Μέσης Ανατολής συνέχιζαν να παραμένουν έγκλειστοι σε διάφορα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Βρετανών στην Αφρική, την απελευθέρωση των οποίων διεκδικούσαν το ΚΚΕ και το ΕΑΜ. {Ριζοσπάστης, 8.11.1944.)
(5). Το ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα, τόμ. 5, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1981, σελ. 233. (6).Ό.π.,σελ. 240-241,243.
(6).Ό.π.,σελ. 240-241,243
(7). Ριζοσπάστης, 16.11.1944.
(8). Ριζοσπάστης, 17.11.1944.
(9). Ριζοσπάστης, 25.11.1944.
(10). Στις 9 Νοέμβρη η Ορεινή Ταξιαρχία έκανε παρέλαση στο κέντρο της Αθήνα: « στρατωνίστηκε στο Γουδή.
(11). ΡRΟ, Φάκελος WΟ204/8903, στο George Μ. Alexander, «Η κρίση αποστράτευσης του Νοεμβρίου 1944», στο John Ο. Latrides (επιμ.), Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950: Ενα έθνος σε κρίση, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1984, σελ. 266 και 268. Σύμφωνα με το συγγραφέα πρόκειται για έγγραφα του Κόμματος, τα οποία κατασχέθηκαν από τις βρετανικές δυνάμεις όταν κατέλαβαν τα γραφεία του το Δεκέμβρη του 1944.
(12). Πέτρος Ρούσος, Η Μεγάλη Πενταετία, τόμ. Β’, Αθήνα, 1976, σελ. 319.
(13). Στέφανος Σαράφης, Ο ΕΛΑΣ, εκδ. Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις, 1958, σελ. 566.
(14). Ό.π., σελ. 567.
(15). Γιάννης Ιωαννίδης, Αναμνήσεις, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1979, σελ. 329-330,332.
(16). Βασίλης Μπαρτζιώτας, Εθνική Αντίσταση και Δεκέμβρης 1944, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1981, σελ. 318-319.
(17). Πέτρος Ρούσος, Η Μεγάλη Πενταετία, τόμ. Β', Αθήνα, 1976, σελ. 344.
(18). Συλλογικό, Ιστορία της Αντίστασης 1940-1945, τόμ. 4, εκδ. Αυλός, Αθήνα, 1979, σελ. 1.688 και 1.684.
(19). Επρόκειτο για τους Άρη Βελουχιώτη, Μάρκο Βαφειάδη (καπετάνιο Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας), Θανάση Γκένιο (Λασσάνη, καπετάνιο της XI Μεραρχίας), Σαράντη Πρωτόπαπα (Κικίτσα, καπετάνιο της X Μεραρχίας), Μάκη Τρωιάνο (Καρατζά, καπετάνιο της IX Μεραρχίας), Δημήτρη Τάσο (Μπουκουβάλα, καπετάνιο της Ταξιαρχίας Ιππικού), Γιώργη Μπλάνα (Κίσσαβο, καπετάνιο της I Μεραρχίας), Ηλία Καρρά (Ηρακλή, καπετάνιο της VII Μεραρχίας), Βαγγέλη Παπαδάκη (Λευτεριά, καπετάνιο της Ομάδας Μεραρχιών Στερεός ι, Θόδωρο Καλλίνο (Αμάρμπεη, καπετάνιο της XIII Μεραρχίας), Γιάννη Φράγκο (Ακρίτα, καπετάνιο της III Μεραρχίας) και Αντρέα Μούντριχα (Ορέστη, καπετάνιο της II Μεραρχίας). (Συλλογικό, Ιστορία της Αντίστασης 1940-1945, τόμ. 4, εκδ. Αυλός, Αθήνα, 1979, σελ. 1.683). Στη σύσκεψη πήρε μέρος και ο Αρίστος Βασιλειάδης, Γραμματέας της Επιτροπής Περιοχής Στερεάς του ΚΚΕ (Ο.π., σελ. 1.694).
(20). Στέφανος Σαράφης, Ο ΕΛΑΣ, εκδ. Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις, 1958, σελ 566-567.
(21). Συλλογικό, Ιστορία της Αντίστασης 1940-1945, ό.π., σελ. 1.695.
(22). Ό.π., σελ. 1.683. Ακόμα, ο Ηλ. Καρράς έχει αναφέρει ότι ο Αρ. Βασιλειάδης επιβεβαίωσε στον ίδιο ότι η σύσκεψη έγινε με έγκριση του ΠΓ, που και τον εξουσιοδότησε να λάβει μέρος (Ό.π., σελ. 1.694).
(23). Ό.π., σελ. 1.694-1.695.
(24). Σαράντης Πρωτόπαπας-Κικίτσας, Η X Μεραρχία του ΕΛΑΣ, Αθήνα, 1978, σελ. 432433.
(25). Όπως παρατίθεται στο Θανάσης Χατζής, Η νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε 1941-1945), τόμ. Γ', εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, 1979, σελ. 249-250.
(26). Ό.π., σελ. 250.
(27). Πέτρος Ρούσος, Η Μεγάλη Πενταετία, τόμ. Β', 1976, σελ. 319.0 Ιωαννίδης χαρακτηρίζει αντικανονική τη σύσκεψη καθαυτή, ωστόσο ο ίδιος, όντας άρρωστος, έμαθε για τη σύσκεψη πολύ αργότερα. (Γιάννης Ιωαννίδης, Αναμνήσεις, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα, 1979, σελ. 327).
Υποστηρίξτε την σελίδα μας στο Facebook
κάνοντας "κλικ" στον παρακάτω σύνδεσμο, ευχαριστούμε.
Αν σας άρεσε το άρθρο, μπορείτε να το διαδώσετε
ή να το εκτυπώσετε (Εκτύπωση)
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ
Στείλτε ιδέες, προτάσεις, κριτικές για τον ιστότοπό μας.