Θανάσης Γκένιος (Καπετάν Λασσάνης)

Καπετάν Λασσάνης: Ο Δάσκαλος που Έγινε Μέραρχος και Σφράγισε την Ιστορία της Μακεδονίας.

Όταν μιλάμε για την Εθνική Αντίσταση στη Βόρεια Ελλάδα, το όνομα του Θανάση Γκένιου (ή Καπετάν Λασσάνη) κατέχει μια ξεχωριστή, γεμάτη ένταση σελίδα. Δεν ήταν απλώς ένας ακόμη αντάρτης· ήταν ο άνθρωπος που έστησε το πρώτο ένοπλο μετερίζι στη γερμανοκρατούμενη Μακεδονία.

Για τους λάτρεις της ιστορίας και όσους θέλουν να εμβαθύνουν στα γεγονότα, ακολουθούν οι κρίσιμοι ιστορικοί σταθμοί, οι ημερομηνίες και η στρατιωτική πορεία που μετέτρεψαν τον νεαρό δάσκαλο από την Ηράκλεια (Τζουμαγιά) Σερρών σε έναν από τους κορυφαίους στρατιωτικούς ηγέτες της εποχής του.

Γεννήθηκε το 1910 και μέχρι την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου υπηρετούσε ως δάσκαλος στα άνω Kερδύλλια Bισαλτίας. Aπό τη θέση αυτή απολύθηκε με διάταγμα που δημοσιεύτηκε στο Φ.E.K. 324, τ.Γ’ της 17.12.1946 με το αιτιολογικό ότι: «εγκατέλειψε την θέσιν του πέραν των 10 ημερών, από της 1ης Σεπτεμβρίου 1941 και φυγοδικών ευρίσκεται εις τα όρη αρχηγός ενόπλου συμμορίας». Στην Aλβανία πολέμησε ως υπασπιστής της Γ’ μοίρας του 6ου ορειβατικού συντάγματος πυροβολικού της 6ης Mεραρχίας που είχε την έδρα της στις Σέρρες.

Επιστρέφοντας από το μέτωπο μετά τη λήξη του πολέμου και τη συνθηκολόγιση, πιάστηκε στον ποταμό Aξιό από τους Γερμανούς, οι οποίοι τον μετέφεραν στο στρατόπεδο του «Παύλου Mελά» απ’ όπου απολύθηκε στη 1 Mαΐου 1941.

Από τα θρανία και τις σχολικές αίθουσες μέχρι τα βουνά της Μακεδονίας, ο Σερραίος αυτός αγωνιστής άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην Εθνική Αντίσταση και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Ας γνωρίσουμε την ιστορία του.

Καλοκαίρι του 1941: Η Ίδρυση του «Οδυσσέα Ανδρούτσου»

Η δράση του Λασσάνη ξεκινά σχεδόν αμέσως με την κατάρρευση του μετώπου. Στις 15 Μαΐου 1941, ιδρύεται στη Θεσσαλονίκη η αντιστασιακή οργάνωση «Ελευθερία».

Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 14 Ιουλίου 1941, η οργάνωση παίρνει την απόφαση να βγάλει την πρώτη ένοπλη ομάδα στα βουνά των Κερδυλίων, στην περιοχή της Νιγρίτας Σερρών. Μια ομάδα από 75 ένοπλους άνδρες. Επικεφαλής τίθεται αρχικά ο παλιός κομμουνιστής Στέργιος Μουδιώτης, από την Ευκαρπία Νιγρίτας και από τον Σεπτέμβριο του 1941, ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Θανάσης Γκένιος (Λασσάνης). Η ομάδα ονομάζεται «Οδυσσέας Ανδρούτσος» (Αύγουστος του 1941) και αποτελεί, μαζί με την ομάδα «Αθανάσιος Διάκος» του Κιλκίς (13 Σεπτεμβρίου 1941), τα πρώτα ένοπλα αντάρτικα σώματα στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Οι Πρώτες Επιχειρήσεις Κρούσης

Στις 7 Σεπτεμβρίου 1941, η ανταρτοομάδα των Κερδυλίων (Οδυσσέας Ανδρούτσος) οργάνωσε μία συνδυασμένη επιχείρηση. Πιάνοντας κυριολεκτικά στον ύπνο τους χωροφύλακες της Νέας Ευκαρπίας, κατάφερε να πάρει από τον αστυνομικό σταθμό αρκετό οπλισμό, ενώ στη διάρκεια της σύντομης μάχης που έγινε, σκοτώθηκε ένας χωροφύλακας και τραυματίστηκε άλλος ένας. Οι αντάρτες πριν αποχωρήσουν, όπως διηγήθηκε ο γιατρός Φίλιππος Φυλακτού, σκόρπισαν προκηρύξεις που άρχιζαν με το γνωστό τραγούδι των κλεφτών του ΄21:«Μάνα σου λέω δεν μπορώ τους Τούρκους να δουλεύω, θα πάρω δίπλα τα βουνά, δίπλα τα κορφοβούνια».

Αργότερα, τμήματα του «Οδυσσέα Ανδρούτσου», πήγαν στη Μαυροθάλασσα και αφού άνοιξαν τις εκεί αποθήκες τροφίμων, μοίρασαν τα τρόφιμα στους φτωχούς κατοίκους στην πλατεία. Εκεί τους μίλησε ο Λασσάνης για τους σκοπούς και τις επιδιώξεις του αντάρτικου. Οι ενέργειες αυτές ανησύχησαν σοβαρά τους Γερμανούς κατακτητές..

Στην Ηγεσία της Θρυλικής XIης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ

Με τη γιγάντωση του αντιστασιακού κινήματος και τη συγκρότηση του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ), η στρατιωτική ευφυΐα του Γκένιου τον οδηγεί γρήγορα στα ανώτατα κλιμάκια της ιεραρχίας.

Ο Καπετάν Λασσάνης αναλαμβάνει Καπετάνιος της XIης (11ης) Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, έχοντας ως στρατιωτικό διοικητή τον Σαράντη Πρωτόπαπα (Καπετάν Κικίτσα). Η XIη Μεραρχία είχε υπό την ευθύνη της μια τεράστια και στρατηγικής σημασίας περιοχή, ελέγχοντας μερικά από τα πιο σκληροτράχηλα συντάγματα της Μακεδονίας:
• Το 50ό Σύνταγμα (Πιέρια)
• Το 16ο Σύνταγμα (Βέρμιο)
• Το 13ο Σύνταγμα (Κρούσια)
• Το 26ο Σύνταγμα (Παγγαίο)
• Το 19ο Σύνταγμα (Χολομώντας)
• Το 30ό Σύνταγμα (Πάικο και Καϊμακτσαλάν)

Από τη θέση αυτή, ο Λασσάνης συντόνισε δεκάδες επιχειρήσεις δολιοφθοράς, σαμποτάζ και ανοιχτών μαχών κατά των γερμανικών και βουλγαρικών δυνάμεων κατοχής, προστατεύοντας παράλληλα τους τοπικούς πληθυσμούς από τα αντίποινα.

30 Οκτωβρίου 1944: Η Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης

Η πιο λαμπρή ιστορική στιγμή της καριέρας του γράφεται το φθινόπωρο του 1944. Καθώς τα γερμανικά στρατεύματα αποχωρούν εσπευσμένα, τμήματα της XIης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, υπό την καθοδήγηση του Λασσάνη και του Κικίτσα, εισέρχονται στην πόλη. Είναι οι εγγυητές της τάξης και της ομαλότητας, αποτρέποντας την καταστροφή των υποδομών της Θεσσαλονίκης (όπως του δικτύου ηλεκτροδότησης και ύδρευσης) που σχεδίαζαν οι ναζί πριν φύγουν.

Ο Εμφύλιος και ο βαθμός του Υποστρατήγου

Η υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας και η παράδοση των όπλων του ΕΛΑΣ δεν έφεραν την ειρήνη. Όταν η χώρα οδηγήθηκε στον Εμφύλιο Πόλεμο (1946-1949), ο Θανάσης Γκένιος στρατεύτηκε ξανά, αυτή τη φορά στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ).

Στις 28η Οκτώβρη του 1946, πραγματοποιείται στην Τσούκα των Αντιχασίων σύσκεψη των καπεταναίων διάφορων αντάρτικων ομάδων, που έχουν γίνει καταφύγιο των καταδιωκόμενων αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης από τους μοναρχοφασίστες και το αγγλόδουλο καθεστώς.

Σ’ αυτή τη σύσκεψη στην οποία πήραν μέρος οι καπεταναίοι:
Μάρκος, Κίσσαβος (καπετάνιος της Θεσσαλικής I μεραρχίας του ΕΛΑΣ στο τέλος της κατοχής),
Κικίτσας (καπετάνιος Πιερίων από την αρχή του κατοχικού αντάρτικου) και
ο Λασσάνης (πολιτικός της 10ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ),
αποφασίζεται η συγκρότηση του Γενικού Αρχηγείου Ανταρτών, με επικεφαλής τον Μάρκο Βαφειάδη. Η απόφαση αυτή θέτει ουσιαστικά τις βάσεις, για τη δημιουργία του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.

Λόγω της τεράστιας πολεμικής του εμπειρίας, αναγνωρίστηκε γρήγορα ως ένα από τα κορυφαία στελέχη του ΔΣΕ:
• Ονομάστηκε Υποστράτηγος του ΔΣΕ.
• Ανέλαβε καθήκοντα ως επίσημος αντιπρόσωπος της ηγεσίας στη Δυτική Μακεδονία, μια από τις πιο κρίσιμες και σκληρά δοκιμαζόμενες ζώνες των επιχειρήσεων.

Μετά την ήττα του ΔΣΕ το 1949, ακολούθησε τη μοίρα των πολιτικών προσφύγων στην Ανατολική Ευρώπη. Όταν επέστρεψε, μετά από δεκαετίες, από την προσφυγιά με τσακισμένη υγεία, ο «δάσκαλος» είχε ήδη περάσει στη σφαίρα του θρύλου για τη Μακεδονία, αφήνοντας πίσω του μια πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Εφυγε από τη ζωή στις 7 Ιανουαρίου 1988.