Ο Ριζοσπάστης της τριπλής κατοχής στην Ελλάδα (1941-1944) εκτυπωνόταν με πρωτόγονα μηχανήματα και αυτοσχέδια πιεστήρια σε διάφορους χώρους, στους οποίους μπορούσε να εκδίδεται κρυφά. Το πρώτο παράνομο φύλλο ξεκίνησε να εκδίδεται τον Ιούλιο του 1941 σε ένα σπίτι το οποίο εντόπισε ο Κ. Καραγιώργης (Κ. Γυφτοδήμος) και τελικά εκδόθηκε την 1η Αυγούστου.

Ο δημοσιογράφος Κώστας Βιδάλης συνέβαλλε σημαντικά στην εκτύπωση του Ριζοσπάστη, στον οποίο έγραφε από το 1942, βοηθώντας στην εύρεση υλικών τυπώματος.
Παρ' όλα αυτά κατόρθωσε να τυπώνεται σε όλη τη διάρκεια της κατοχής σχεδόν δύο φορές τον μήνα ή και ανά δέκα μέρες μετά τον πρώτο καιρό, ενώ τον τελευταίο χρόνο ανατυπωνόταν και ελεύθερα στα βουνά. Στην κατοχή είχαν κυκλοφορήσει συνολικά τουλάχιστον 100 φύλλα.

Μετά την απελευθέρωση της Αθήνας από τους χιτλεροφασίστες, τον Οχτώβρη του 1944, ο «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» ξαναβγαίνει νόμιμα. Διευθυντής του αυτή τη φορά ήταν ο Κ. Καραγιώργης (Κ. Γυφτοδήμος). Στη διάρκεια της ένοπλης επέμβασης των Αγγλων, το Δεκέμβρη του 1944, ο «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» σταματά την εκτύπωσή του στο κέντρο της Αθήνας και κυκλοφορεί στις περιοχές που ελέγχονται από τον ΕΛΑΣ.

O «Ριζοσπάστης» έδωσε το «παρών» στην κρίσιμη ταξική σύγκρουση του Δεκέμβρη 1944. Στις 3 Δεκέμβρη 1944, η αστική τάξη της χώρας και οι Βρετανοί σύμμαχοί της αιματοκύλησαν τη λαοθάλασσα που συγκεντρώθηκε στο Σύνταγμα για να διαδηλώσει ενάντια στον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ.
Από την επόμενη μέρα ο «Ριζοσπάστης» μίκρυνε το σχήμα του και έγινε μονοσέλιδος (από δισέλιδος), προφανώς για να τοιχοκολλείται. Η ύλη του περιορίζεται στα απαραίτητα του αγώνα και των μαχών. Ετσι ο «Ριζοσπάστης» κυκλοφορεί καθ' όλη τη διάρκεια του Δεκέμβρη έχοντας αποκτήσει πολεμικό χαρακτήρα.

Στις 15 Φλεβάρη 1945, μετά την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας, ξαναεκδίδεται κανονικά στην Αθήνα και εμψυχώνει τον Ελληνικό λαό στους νέους αγώνες του. Αυτή είναι η τελευταία περίοδος της ως τότε σταδιοδρομίας του. Για ένα διάστημα γίνεται η μεγαλύτερη σε κυκλοφορία ελληνική εφημερίδα. Εποχή άφησε επίσης ο «ΡΙΖΟΣ της Δευτέρας» που έβγαζε ο «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ».

Με το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου, το καθεστώς της ολιγαρχίας κλείνει το «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ» στις 17 Οχτώβρη 1947 –τριάντα ακριβώς χρόνια από την πρώτη του έκδοση- με βάση το φασιστικό Γ' Ψήφισμα. Η διακοπή του αυτή θα είναι μακροχρόνια και θα κρατήσει 27 ολόκληρα χρόνια.

Με το ΛΑ' Ψήφισμα, η κυβέρνηση Σοφούλη συμπλήρωσε το περιβόητο Γ' Ψήφισμα του 1946 με μέτρα κατά του Τύπου. Με βούλευμα του Συμβουλίου των Εφετών, θα μπορούσε πλέον να παυθεί οριστικά η κυκλοφορία εφημερίδων ή περιοδικών «άτινα διά των δημοσιευμάτων αυτών αποδεικνύουν ότι υπηρετούντα εν γνώσει και εκ προθέσεως τους εγείροντας τα όπλα κατά της Πατρίδος και επιβουλευομένους την ακεραιότητα και ησυχίαν της χώρας, αρνούνται συστηματικώς να τηρούν τους νόμους του Κράτους ή υπηρετούν καθ' οιονδήποτε τρόπον την ανταρσίαν...».

Εκτός από την απαγόρευση της κυκλοφορίας, προβλεπόταν η δήμευση της περιουσίας αυτών των Μέσων. Το Ψήφισμα ήταν «φωτογραφικό» για τον «Ριζοσπάστη» και τα ΕΑΜικά έντυπα της εποχής, που διακινούσαν δεκάδες χιλιάδες φύλλα και είχαν μεγάλη επιρροή στην εργατική τάξη και τον λαό. Την ίδια ακριβώς μέρα, η αστυνομία κατάσχεσε το φύλλο του «Ριζοσπάστη», με την κατηγορία ότι δημοσίευε δήλωση του Μ. Βαφειάδη και ειδήσεις για τον ΔΣΕ.
Ο «Ρίζος της Δευτέρας» απαγορεύτηκε έναν μήνα αργότερα, τον Δεκέμβρη του 1947, όταν τέθηκε εκτός νόμου το ΚΚΕ, με τον Αναγκαστικό Νόμο 509/1947.

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι πρόκειται για πρωτοβουλία και εντολές των Αμερικανών. Ο "Ριζοσπάστης" και η "Ελεύθερη Ελλάδα" ήταν οι εφημερίδες που απεκάλυψαν την πολιτική των Αμερικανών στην Ελλάδα, την καταστροφική τους επέμβαση για το φούντωμα του εμφυλίου πολέμου, τα οικονομικά τους μέτρα που υποδουλώνουν τη χώρα και εξαθλιώνουν τον ελληνικό λαό, τις ανοικτές επεμβάσεις στην αλλαγή κυβερνήσεων που μεταβάλλουν την Ελλάδα σε προτεκτοράτο δικό τους.

Τις απαγορεύσεις επιδοκίμασε το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών. Σύμφωνα με το «ΒΗΜΑ» της εποχής, «Η ΑΓΓΛΙΑ ΕΠΙΔΟΚΙΜΑΖΕΙ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ», με την ανταπόκριση της εφημερίδας από το Λονδίνο να αναφέρει ότι «Αι δηλώσεις αύται των υπευθύνων Αγγλικών κύκλων (σ.σ. του εκπροσώπου του Φόρεϊν Οφις) επιβεβαιώνουν εμμέσως τας τηλεγραφικάς εξ Αθηνών πληροφορίας καθ' ας το μέτρον ενεκρίθη υπό των εν Αθήναις πρεσβειών της Αγγλίας και της Αμερικής».

Κάπως έτσι ξεκίνησε η 27χρονη περίοδος της βαθιάς παρανομίας για τον «Ριζοσπάστη»... Αλλά το αστικό κράτος και οι πατρόνες του λογάριαζαν χωρίς τον ξενοδόχο.

Στις 12 Νοέμβρη 1947 ο «Ριζοσπάστης» θα κυκλοφορήσει και πάλι στην παρανομία.

Ολη αυτή η αρθρογραφία του Ριζοσπάστη αναφέρεται σε μια σημαντική περίοδο της Ιστορίας του ΚΚΕ, την περίοδο 1944-1947, όπου επικρατούσαν συνθήκες επαναστατικής κατάστασης στη χώρα.
Καλή ανάγνωση.

(Σημείωση: Τα τεύχη του Ριζοσπάστη είναι αναρτημένα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας. Οι συντομεύσεις οδηγούν εκεί γιατί απαγορεύεται να αναρτηθούν στον ιστότοπό μας).

Τεύχη Ριζοσπάστη ανα χρονιά έκδοσης, καλή ανάγνωση.